Ders Tasarımında AI Yasak mı, Serbest mi? Belki de Yanlış Soruyu Soruyoruz
“Öğrenci AI kullandı mı?” yerine “Bu etkinlikte AI’nin rolü ne olacak?” Mac Hyman’ın NAI, AIT, AIC, AIS kategorileri ve ders tasarımına yansıması.
Aylardır kafamı kurcalayan bir mesele vardı.
Yeni nesil ders tasarımı ve yıllık plan çalışmalarımız sırasında öğretmenlerin yapay zekâya karşı çok farklı tutumlar benimsediğini gördüm. Kimi “Benim dersimde AI kullanılamaz.” diyor, kimi ise öğrencinin onu nasıl kullandığını hiç sorgulamıyor.
Hazırladığım şablona “AI kullanımı” diye bir alan eklemeyi düşündüm. Sonra sildim. Çünkü o alana ne yazılması gerektiğinden ben de emin değildim.
Öğrenci AI kullanmışsa bu olumsuz bir şey miydi? Kullanmamışsa olumlu mu sayılmalıydı?
Geçen hafta okuduğum bir yazı, bu konuda düşüncelerimi biraz daha netleştirdi.
Tulane Üniversitesi emeritus matematik profesörü ve SIAM’ın eski başkanı Mac Hyman’ın dikkat çektiği nokta basit ama önemli:
AI zaten öğrencinin cebinde. Asıl soru, öğrencinin AI kullanıp kullanmadığı değil; öğretmenin o öğrenme sürecinde AI’ye nasıl bir rol verdiğidir.
Hyman, tek bir “yasak” veya “serbest” kararı yerine her etkinlik ve ölçme görevi için dört kategoriden birinin belirlenmesini öneriyor:
- NAI: AI kullanılmaz.
- AIT: AI öğrenme sürecinde öğretici olarak kullanılabilir; teslim edilen çalışma öğrenciye ait olmalıdır.
- AIC: AI çalışmanın hazırlanmasında kullanılabilir; kullanım belirtilmeli ve bilgiler doğrulanmalıdır.
- AIS: AI’nin kendisi dersin ve sorgulamanın konusudur.
Öğrenciler için önerdiği öğrenme sarmalı da oldukça sade: Önce kendin dene. AI’den cevap değil, yardım iste. Sonra AI’yi kapatıp bağımsız olarak üret. Ortaya çıkan sonucu doğrula ve AI’yi nasıl kullandığını açıkla.
Bir de “boş sayfa testi” var: AI’yi kapat ve konuyu kendi cümlelerinle anlat. Anlatamıyorsan henüz öğrenmemişsin demektir.
Yazıyı okurken şablondan sildiğim o alanı yeniden düşündüm.
Belki de sorun, “AI kullanıldı mı?” sorusuna tek bir kutuyla cevap vermeye çalışmaktı. Öğretmen dersini tasarlarken zaten neyi, neden ve nasıl öğreteceğine karar veriyor. Buna bir soru daha eklenebilir:
Bu etkinlikte AI’nin yeri ne olacak?
Okulumuzda yıllık planları kendi geliştirdiğim İZGER platformu üzerinden yürütüyoruz. Şimdi aklımdaki fikir, tasarlanan etkinlik ve ölçme görevlerine küçük bir NAI, AIT, AIC veya AIS etiketi eklemek.
Dört kategori her dersin bütün ihtiyaçlarını karşılamayabilir. Ama “Öğrenci AI kullandı mı?” biçimindeki sonuçsuz bir denetim sorusunun yerine daha anlamlı bir ders tasarımı sorusu koyabilir: Bu öğrenme sürecinde AI’nin rolü ne olacak?
Şablondaki o alanı yeniden açarsam, bu kez içine ne yazacağımı biliyorum.
Kaynak: Mac Hyman, “Effective Learning and Teaching with Artificial Intelligence,” SIAM News, Eylül 2026, Cilt 59, Sayı 7.
Bu yazı ilk olarak 13 Eylül 2026 tarihinde LinkedIn’de yayımlandı.